หากประเทศเรามีการพัฒนาโครงการโรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์ขึ้นมาเมื่อไร โครงการนี้ไม่ใช่แต่จะเป็นเพียงโครงการพัฒนาทางด้านพลังงานเท่านั้น แต่ว่าจะสามารถสร้างความต้องการสินค้า บริการ และบุคลากรที่เชื่อมโยงกับเศรษฐกิจหลายสาขา ตั้งแต่งานก่อสร้างและผลิตชิ้นส่วน ไปจนถึงการศึกษา เทคโนโลยีดิจิทัล และการใช้พลังงานในอุตสาหกรรม ไทยมีฐานการผลิต งานวิศวกรรม และความรู้ด้านนิวเคลียร์อยู่แล้ว โอกาสจึงอยู่ที่การนำฐานเหล่านี้มาพัฒนาให้ตรงกับงานและข้อกำหนดของโครงการ เพื่อให้ผู้ประกอบการและบุคลากรในประเทศเข้ามีส่วนร่วมได้อย่างมีคุณภาพ [1]
โรงไฟฟ้าทำหน้าที่เป็นลูกค้าหลักระยะยาว (Anchor customer) ได้ผ่านการจัดซื้อระหว่างก่อสร้าง การจัดหาอะไหล่และบริการระหว่างเดินเครื่อง รวมถึงการกำหนดคุณภาพที่ทำให้ผู้ประกอบการต้องพัฒนากระบวนการผลิต เมื่อผู้ผลิตเห็นรายการงาน ข้อกำหนด และกำหนดเวลาที่ชัดเจน ย่อมมีข้อมูลมากขึ้นสำหรับตัดสินใจลงทุนในเครื่องมือ บุคลากร และการรับรองคุณภาพ นอกจากนี้ ไฟฟ้าและความร้อนจากโรงไฟฟ้ายังเปิดทางให้พิจารณากิจกรรมอุตสาหกรรมใหม่ตามความเหมาะสมของเทคโนโลยีและตลาด [18, 20]
บทความนี้ จึงมุ่งกระตุ้นให้มองเห็นโอกาสของอุตสาหกรรมและบริการไทย 15 กลุ่ม โดยเชื่อมโยงฐานความสามารถที่มีอยู่กับความต้องการที่อาจเกิดขึ้นจากโครงการโรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์ พร้อมชี้ให้เห็นสิ่งที่ต้องพัฒนาเพื่อให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งนี้ บางกลุ่มอาศัยทักษะและเทคโนโลยีที่เชื่อมโยงกัน เช่น งานซ่อมบำรุงกับหุ่นยนต์ตรวจสอบ และระบบควบคุมกับความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ การแบ่งกลุ่มจึงมีจุดประสงค์เพื่ออธิบายโอกาสทางธุรกิจและการพัฒนาบุคลากร มิใช่การจำแนกสาขาเศรษฐกิจที่แยกขาดจากกัน อย่างไรก็ตาม การเติบโตที่เกิดขึ้นจริงยังขึ้นอยู่กับรูปแบบโครงการ แผนการจัดซื้อ ความสามารถของผู้ส่งมอบ และตลาดรองรับ
1 ก่อสร้างและวัสดุก่อสร้าง
ประเทศไทยมีผู้รับเหมาที่สะสมประสบการณ์จากโครงการรถไฟฟ้า ทางด่วน ระบบน้ำ และโรงไฟฟ้าพลังน้ำ รวมถึงมีห่วงโซ่อุปทานวัสดุก่อสร้างและทีมวิศวกรรมที่ทำงานกับโครงสร้างขนาดใหญ่ได้ ผลงานของผู้รับเหมาไทยในโครงการเหล่านี้เป็นหลักฐานของฐานความสามารถด้านการบริหารโครงการ งานฐานราก และงานติดตั้งที่สามารถนำมาประเมินเพื่อเข้าร่วมโครงการนิวเคลียร์ได้ [2]
โอกาสที่ใกล้เคียงฐานเดิมจึงอยู่ที่การเตรียมพื้นที่ ถนน อาคารสนับสนุน และงานระบบทั่วไป โรงไฟฟ้าจะเพิ่มความต้องการวัสดุและผู้รับเหมา พร้อมผลักดันการควบคุมคุณภาพและเอกสารตรวจสอบย้อนกลับให้ละเอียดขึ้น สำหรับอาคารและโครงสร้างที่มีหน้าที่ด้านความปลอดภัย ต้องพัฒนาความสามารถตามแบบและข้อกำหนดเฉพาะของโครงการ การรับงานร่วมกับผู้รับเหมาที่มีประสบการณ์ด้านนิวเคลียร์และรังสีเป็นแนวทางหนึ่งในการสะสมผลงานก่อนขยายขอบเขต [1]
2 เครื่องจักร โลหะ และชิ้นส่วนอุตสาหกรรม
ฐานผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ เครื่องจักร และผู้รับช่วงการผลิตของไทยเป็นจุดตั้งต้นที่มีน้ำหนัก กิจกรรมเชื่อมโยงผู้ผลิตของ BOI แสดงให้เห็นเครือข่ายผู้ประกอบการด้านชิ้นส่วนอุตสาหกรรมที่ทำงานกับผู้ซื้อทั้งในและต่างประเทศอยู่แล้ว ทักษะการผลิตชิ้นส่วน การวัดมิติ และการควบคุมกระบวนการสามารถนำมาคัดเลือกต่อยอดเป็นอุปกรณ์ประกอบ อะไหล่ และชิ้นส่วนบางรายการของโรงไฟฟ้าได้ [3]
ความเป็นไปได้ขึ้นกับชนิดชิ้นส่วนและหน้าที่ของอุปกรณ์ โรงไฟฟ้าสามารถช่วยเปิดตลาดด้วยการแจ้งรายการอะไหล่และแผนจัดซื้อระยะยาว ทำให้ผู้ผลิตประเมินความคุ้มค่าของการพัฒนาแม่พิมพ์ เครื่องมือ และกระบวนการตรวจสอบได้ อย่างไรก็ตาม ชิ้นส่วนที่รับความดันหรือมีหน้าที่ด้านความปลอดภัยต้องมีหลักฐานคุณสมบัติวัสดุ การควบคุมงานเชื่อม และการตรวจสอบตามข้อกำหนดที่ใช้ การมีโรงงานผลิตชิ้นส่วนอยู่แล้วทำให้มีความพร้อมพื้นฐานที่จะต่อยอด แต่ก่อนจะรับงานในโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ โรงงานยังต้องพิสูจน์ว่าสามารถผลิตชิ้นส่วนได้ตามข้อกำหนดของงานนั้น [18]
3 อุปกรณ์ไฟฟ้า เครื่องมือวัด และระบบควบคุม
ไทยมีฐานอุตสาหกรรมไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ ทั้งการผลิตแผงวงจร ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ และการประกอบและทดสอบอุปกรณ์ ข้อมูล BOI ยังสะท้อนความเชื่อมโยงของฐานดังกล่าวกับอุตสาหกรรมยานยนต์ พลังงาน และระบบอัตโนมัติ จึงมีทักษะเดิมที่สามารถพิจารณาต่อยอดสู่งานติดตั้ง เดินสาย ทดสอบ และบำรุงรักษาเครื่องมือวัดและระบบไฟฟ้าของโรงไฟฟ้า [3, 4]
แรงกระตุ้นจากโรงไฟฟ้าจะเกิดทั้งกับผู้จัดหาอุปกรณ์ ผู้รับเหมาระบบ และห้องปฏิบัติการทดสอบ จุดเริ่มต้นที่เหมาะสมคือระบบทั่วไปและงานสนับสนุนที่ผู้ประกอบการมีผลงานใกล้เคียง ส่วนเครื่องมือวัดและระบบควบคุมที่มีหน้าที่ด้านความปลอดภัยต้องพิสูจน์ความเชื่อถือได้และความเหมาะสมต่อสภาวะใช้งานตามข้อกำหนดของแบบเครื่องปฏิกรณ์ โอกาสจึงขึ้นกับการคัดเลือกขอบเขตงานและการพัฒนาร่วมกับเจ้าของเทคโนโลยี [19]
4 บริการวิศวกรรม ตรวจสอบ และซ่อมบำรุง
ภาคพลังงานไทยมีประสบการณ์เดินเครื่องและบำรุงรักษาโรงไฟฟ้าอยู่แล้ว ตัวอย่างเช่น กฟผ. ให้บริการวิศวกรรม การตรวจรับโรงไฟฟ้า การเดินเครื่อง และการบำรุงรักษาทั้งในประเทศและต่างประเทศ ฐานความรู้ด้านเครื่องกล ไฟฟ้า การวิเคราะห์สภาพอุปกรณ์ และการวางแผนหยุดเดินเครื่อง จึงเป็นทุนสำคัญสำหรับการพัฒนาบริการที่เกี่ยวข้องกับโรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์ [5]
เมื่อโรงไฟฟ้าเริ่มดำเนินงาน ความต้องการตรวจสอบ ซ่อมบำรุง สอบเทียบ และจัดหาอะไหล่จะเกิดซ้ำตลอดอายุใช้งาน ทำให้ธุรกิจบริการมีโอกาสพัฒนาทีมเฉพาะทางและสัญญาต่อเนื่องได้ ประสบการณ์จากโรงไฟฟ้าทั่วไปยังต้องเสริมด้วยความรู้เฉพาะแบบเครื่องปฏิกรณ์ ขั้นตอนการทำงาน และการฝึกด้านความปลอดภัยทางรังสีตามลักษณะงาน โดยเฉพาะงานตรวจสอบโดยไม่ทำลาย (Non-destructive testing: NDT) ที่ต้องใช้บุคลากรและวิธีตรวจซึ่งผ่านการรับรองในขอบเขตที่เกี่ยวข้อง [15, 16]
5 การตรวจวัดรังสีและสิ่งแวดล้อม
ประเทศไทยมีฐานบริการด้านนี้อยู่จริง สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ หรือ สทน. มีบริการสอบเทียบเครื่องวัดรังสี ประเมินปริมาณรังสีประจำบุคคล ตรวจสอบโดยไม่ทำลาย และตรวจเช็คเครื่องสำรวจรังสี ขณะเดียวกัน สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติมีภารกิจเฝ้าระวังและตรวจสอบทางนิวเคลียร์และรังสี ฐานห้องปฏิบัติการ บุคลากร และระบบมาตรฐานเหล่านี้ช่วยสนับสนุนการพัฒนาความสามารถของประเทศ โดยบทบาทผู้ให้บริการและผู้กำกับดูแลต้องคงความชัดเจน [6, 7]
โรงไฟฟ้าจะสร้างความต้องการตั้งแต่การเก็บข้อมูลรังสีภูมิหลังก่อนดำเนินโครงการ ไปจนถึงการติดตามรังสีและวิเคราะห์ตัวอย่างระหว่างเดินเครื่อง จึงเปิดโอกาสให้บริการตรวจวัด สอบเทียบ วิเคราะห์ตัวอย่าง และดูแลระบบเฝ้าระวังเติบโตขึ้น สิ่งที่ต้องเพิ่มคือขอบข่ายการวิเคราะห์ ความไวของการตรวจวัด การประกันคุณภาพผลทดสอบ และกำลังรองรับงานตามข้อกำหนดของโรงไฟฟ้า ส่วนการผลิตหัววัดรังสีหรือเครื่องมือเฉพาะทางในประเทศต้องพิจารณาความสามารถและตลาดแยกต่างหาก [6, 17]
6 การศึกษา ฝึกอบรม และเทคโนโลยีการเรียนรู้
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยมีรากฐานการศึกษาด้านนิวเคลียร์ยาวนานกว่าครึ่งศตวรรษ โดยเปิดหลักสูตรระดับบัณฑิตศึกษาด้านเทคโนโลยีนิวเคลียร์ในปี พ.ศ. 2515 และหลักสูตรปริญญาตรีสาขาวิชาวิศวกรรมนิวเคลียร์และรังสีรับนิสิตรุ่นแรกในปีการศึกษา 2560 ความต่อเนื่องนี้ทำให้ประเทศมีฐานคณาจารย์ งานวิจัย ห้องปฏิบัติการ และเครือข่ายความร่วมมือที่สามารถนำมาพัฒนากำลังคนสำหรับโครงการโรงไฟฟ้าได้ [8, 9]
โครงการที่มีแผนและกำหนดเวลาชัดเจนจะช่วยให้มหาวิทยาลัย อาชีวศึกษา และผู้ประกอบการวางแผนผลิตบุคลากรได้ตรงกับตำแหน่งงาน พร้อมสร้างความต้องการหลักสูตรเฉพาะทาง เครื่องจำลองการเดินเครื่อง (Simulator) และการฝึกภาคปฏิบัติ อย่างไรก็ตาม การสำเร็จการศึกษาเป็นเพียงส่วนหนึ่งของเส้นทางความพร้อม บุคลากรยังต้องผ่านการฝึกเฉพาะแบบ การประเมินสมรรถนะ และการฝึกกับงานจริงตามหน้าที่ ความร่วมมือกับเจ้าของเทคโนโลยีและโรงไฟฟ้าที่เดินเครื่องแล้วจึงจำเป็นควบคู่กับการขยายกำลังผลิตบัณฑิต [15]
7 ศูนย์ข้อมูล คลาวด์ และปัญญาประดิษฐ์
ข้อมูลการยื่นขอส่งเสริมการลงทุนของ BOI สะท้อนความสนใจในธุรกิจศูนย์ข้อมูลของไทย ซึ่งเป็นฐานความต้องการไฟฟ้าที่สามารถนำมาประเมินร่วมกับแผนพลังงานระยะยาวได้ ส่วนการวิเคราะห์ของ IEA แสดงบทบาทของพลังงานนิวเคลียร์ในแหล่งจ่ายไฟฟ้าสำหรับศูนย์ข้อมูลโลก ข้อเชื่อมโยงจึงอยู่ที่ความต้องการไฟฟ้าปริมาณมากและเป้าหมายลดการปล่อยคาร์บอนของผู้ประกอบการ [10, 11]
โรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์สามารถเพิ่มทางเลือกแหล่งไฟฟ้าคาร์บอนต่ำที่ผลิตได้ต่อเนื่อง แต่ผลต่อการลงทุนศูนย์ข้อมูลขึ้นกับราคาไฟฟ้า ความเชื่อถือได้ของโครงข่าย กำหนดเวลาที่พร้อมจ่ายไฟ และเงื่อนไขการจัดหาพลังงาน ศูนย์ข้อมูลยังต้องมีระบบสำรองตามความต้องการของตน การประเมินโอกาสจึงควรตรวจสอบโครงการที่มีความต้องการใช้ไฟฟ้าจริงและช่วงเวลาที่สอดคล้องกัน โดยข้อมูลการยื่นขอส่งเสริมลงทุนเป็นหลักฐานความสนใจ มิใช่กำลังใช้ไฟฟ้าที่เกิดขึ้นแล้วทั้งหมด [10, 11]
8 ไฮโดรเจน เคมีภัณฑ์ และเชื้อเพลิงคาร์บอนต่ำ
ฐานโรงกลั่นและปิโตรเคมีในพื้นที่อุตสาหกรรมของไทย โดยเฉพาะกลุ่มอุตสาหกรรมบริเวณมาบตาพุด ทำให้ประเทศมีประสบการณ์ด้านวิศวกรรมกระบวนการ ระบบท่อ และการจัดการสาธารณูปโภคร่วมกันอยู่แล้ว ฐานดังกล่าวเอื้อต่อการศึกษาการผลิตและใช้ไฮโดรเจนคาร์บอนต่ำ ตลอดจนการใช้ความร้อนในกระบวนการผลิตที่เหมาะสม [12, 13]
ไฟฟ้าจากโรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์สามารถใช้แยกน้ำเพื่อผลิตไฮโดรเจน ซึ่งอาจต่อยอดเป็นวัตถุดิบเคมีหรือเชื้อเพลิงสังเคราะห์ได้ ส่วนการใช้ความร้อนโดยตรงต้องพิจารณาอุณหภูมิและรูปแบบการเชื่อมต่อของแต่ละเทคโนโลยี ความเป็นไปได้ทางธุรกิจขึ้นกับต้นทุนไฟฟ้าและอุปกรณ์ผลิตไฮโดรเจน ปริมาณการใช้งาน และผู้ซื้อที่รองรับราคาผลิตภัณฑ์ได้ การมีฐานปิโตรเคมีจึงช่วยให้เริ่มศึกษาระบบร่วมได้ แต่การลงทุนยังต้องมีผลวิเคราะห์ความคุ้มค่าและแผนรับซื้อที่ชัดเจน [13]
9 การผลิตน้ำจืดและระบบน้ำอุตสาหกรรม
ไทยมีผู้ประกอบการระบบน้ำในนิคมอุตสาหกรรม และมีประสบการณ์ใช้เทคโนโลยีเยื่อกรอง ตัวอย่างเช่น ระบบนำน้ำเสียกลับมาใช้ใหม่ของ WHAUP ใช้การกรองระดับอัลตราฟิลเตรชันและรีเวอร์สออสโมซิส (Reverse osmosis: RO) ประสบการณ์ด้านการปรับคุณภาพน้ำ การดูแลเยื่อกรอง และการจำหน่ายน้ำอุตสาหกรรมเป็นฐานที่นำมาต่อยอดศึกษาการผลิตน้ำจืดจากน้ำทะเลได้ แม้ลักษณะน้ำดิบและข้อกำหนดการออกแบบจะแตกต่างกัน [14]
โรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์สามารถจ่ายไฟฟ้าให้ระบบ RO หรือจ่ายความร้อนให้กระบวนการแยกเกลือที่เหมาะสมได้ โอกาสนี้เด่นในพื้นที่ชายฝั่งที่มีความต้องการน้ำและมีผู้ซื้อรองรับ แต่ต้องเปรียบเทียบต้นทุนกับทางเลือกอื่น พิจารณาการจัดการน้ำเกลือเข้มข้น และจัดทำสมดุลน้ำรวมซึ่งรวมความต้องการน้ำของโรงไฟฟ้าเองด้วย โรงไฟฟ้าจึงเป็นแหล่งพลังงานที่อาจช่วยขยายทางเลือกผลิตน้ำ มิได้ทำให้ทุกพื้นที่จำเป็นต้องลงทุนในระบบแยกเกลือ [13, 20]
10 โลจิสติกส์โครงการและการขนส่งเครื่องจักรขนาดใหญ่
ประเทศไทยมีฐานบริการขนส่งสำหรับโครงการอุตสาหกรรมอยู่แล้ว ครอบคลุมการขนส่งสินค้าขนาดใหญ่ การใช้เรือบรรทุกและท่าเรือ คลังสินค้า และการขนส่งเชื่อมต่อหลายรูปแบบ ตัวอย่างเช่น SCGJWD มีบริการโลจิสติกส์สำหรับสินค้าโครงการ (Project cargo) และโครงสร้างพื้นฐานรองรับงานอุตสาหกรรม ฐานดังกล่าวสามารถนำมาประเมินและพัฒนาสำหรับการขนส่งอุปกรณ์โรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์ โดยเฉพาะการวางแผนเส้นทาง การยกเคลื่อนย้าย และการส่งมอบตามลำดับการก่อสร้าง [21]
โรงไฟฟ้าจะสร้างความต้องการตั้งแต่การนำเข้าอุปกรณ์ การขนส่งจากท่าเรือถึงพื้นที่โครงการ การเก็บรักษาก่อนติดตั้ง ไปจนถึงการจัดส่งอะไหล่ระหว่างเดินเครื่อง ผู้ให้บริการจึงมีโอกาสรับงานทั้งช่วงก่อสร้างและช่วงดำเนินงาน โดยต้องพัฒนาการควบคุมคุณภาพ การป้องกันความเสียหาย และเอกสารติดตามสินค้าให้สอดคล้องกับข้อกำหนดของผู้ซื้อ ส่วนการขนส่งวัสดุกัมมันตรังสีและเชื้อเพลิงนิวเคลียร์มีข้อกำหนดเฉพาะเพิ่มเติม ความสามารถขนส่งเครื่องจักรจึงเป็นฐานเริ่มต้นที่ต้องประเมินขอบเขตงานต่อไป [18]
11 หุ่นยนต์ตรวจสอบและระบบปฏิบัติงานระยะไกล
ไทยมีผลงานหุ่นยนต์ตรวจสอบอุตสาหกรรมที่นำมาต่อยอดได้ ตัวอย่างเช่น REPCO NEX มีบริการหุ่นยนต์ตรวจท่อ CiBot หุ่นยนต์ตรวจท่อหม้อไอน้ำ และหุ่นยนต์ใต้น้ำสำหรับตรวจสอบโครงสร้าง ประสบการณ์เหล่านี้เชื่อมความรู้ด้านเครื่องกล อิเล็กทรอนิกส์ หัววัด ซอฟต์แวร์ และการแปลผลข้อมูล เป็นฐานสำหรับพัฒนาระบบตรวจสอบอุปกรณ์ในโรงไฟฟ้า [22]
โรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์สร้างโจทย์ให้หุ่นยนต์เข้าถึงพื้นที่จำกัด เก็บข้อมูลสภาพอุปกรณ์ และทำงานในบริเวณที่ควรลดการได้รับรังสีของบุคลากร รวมถึงงานจัดการกากและรื้อถอนในอนาคต ธุรกิจสามารถพัฒนาได้ทั้งการผลิตอุปกรณ์และการให้บริการตรวจสอบพร้อมวิเคราะห์ข้อมูล อย่างไรก็ตาม ต้องปรับแบบและทดสอบให้เหมาะกับภารกิจและสภาพใช้งานจริง รวมถึงประเมินความคุ้มค่าและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องก่อนนำมาใช้ การพัฒนาร่วมกับผู้เดินเครื่องจึงช่วยให้ผลิตภัณฑ์ตอบโจทย์งานที่มีผู้ใช้รองรับ [23]
12 การจัดการกากกัมมันตรังสีและเทคโนโลยีสนับสนุนการรื้อถอน
ประเทศไทยมีฐานบริการจัดการกากกัมมันตรังสีของ สทน. ซึ่งมีทั้งบุคลากรและกระบวนการให้บริการสำหรับงานที่เกิดจากการใช้วัสดุกัมมันตรังสีอยู่แล้ว ฐานนี้สามารถนำมาพัฒนาความสามารถเพิ่มเติมด้านการตรวจวิเคราะห์และจำแนกกากกัมมันตรังสี การบำบัดและปรับสภาพ การบรรจุ การเก็บรักษา และระบบข้อมูลติดตามกากกัมมันตรังสี โรงไฟฟ้าจึงอาจสร้างตลาดให้ผู้ผลิตอุปกรณ์ ผู้ให้บริการวิศวกรรม และผู้เชี่ยวชาญในกระบวนการเหล่านี้ [24, 25]
ขอบเขตงานต้องพิจารณาลักษณะและปริมาณกากกัมมันตรังสีของเทคโนโลยีที่เลือก รวมถึงความเชื่อมโยงระหว่างการปรับสภาพ การเก็บรักษา และการขจัดในระยะยาว ส่วนเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ใช้แล้วต้องมีแผนและระบบรองรับโดยเฉพาะ จึงไม่ควรอนุมานว่าบริการปัจจุบันจะรองรับงานจากโรงไฟฟ้าได้ทันที สำหรับการรื้อถอน แม้งานภาคสนามขนาดใหญ่จะเกิดเมื่อสิ้นสุดการใช้งานโรงไฟฟ้า แต่งานวางแผน ประมาณค่าใช้จ่าย และเก็บรักษาข้อมูลที่จำเป็นต้องเริ่มตั้งแต่ขั้นออกแบบและปรับปรุงตลอดอายุโครงการ โอกาสทางธุรกิจจึงครอบคลุมทั้งบริการระหว่างเดินเครื่องและการพัฒนาเทคโนโลยีระยะยาว [25]
13 ความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์สำหรับระบบอุตสาหกรรม
ประเทศไทยมีฐานผู้ให้บริการความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์และระบบควบคุมอุตสาหกรรม ตัวอย่างเช่น ความร่วมมือของ PTT Digital กับ Yokogawa ในบริการความมั่นคงปลอดภัยของระบบเทคโนโลยีปฏิบัติการ (Operational Technology: OT) ฐานความรู้ด้านเครือข่าย ซอฟต์แวร์ เครื่องมือวัด และระบบควบคุมนี้สามารถต่อยอดสู่งานประเมิน ออกแบบมาตรการป้องกัน และฝึกอบรมสำหรับโรงไฟฟ้า ซึ่งต้องดูแลระบบดิจิทัลตลอดวงจรชีวิตของอุปกรณ์ [26, 27]
โรงไฟฟ้าจึงอาจเป็นลูกค้าระยะยาวของบริการตรวจประเมินผู้ส่งมอบ จัดการช่องโหว่ และพัฒนาบุคลากร แนวทางของ IAEA ครอบคลุมผู้ผลิต ผู้รับเหมา และผู้ให้บริการที่เกี่ยวข้องด้วย อย่างไรก็ตาม ประสบการณ์ในโรงงานเดิมต้องเสริมด้วยความเข้าใจระบบเฉพาะทางนิวเคลียร์ ข้อกำหนดของผู้เดินเครื่อง และกระบวนการทำงานที่ตรวจสอบย้อนหลังได้ การพัฒนาร่วมกับผู้เชี่ยวชาญเฉพาะระบบช่วยเพิ่มโอกาสเข้าร่วมงาน และความสามารถที่ได้อาจนำกลับไปใช้กับโรงไฟฟ้า ระบบน้ำ และโครงสร้างพื้นฐานอื่นของไทย [27]
14 การผลิตไอโซโทปรังสีและสารเภสัชรังสี
ไทยมีฐานการผลิตไอโซโทปรังสีและสารเภสัชรังสี (Radiopharmaceuticals) ของ สทน. รวมถึงเครือข่ายเวชศาสตร์นิวเคลียร์อยู่แล้ว ความรู้ด้านเคมีรังสี การเตรียมผลิตภัณฑ์ และการควบคุมคุณภาพจึงเป็นทุนที่ต่อยอดได้ โครงการโรงไฟฟ้าอาจช่วยกระตุ้นความร่วมมือด้านบุคลากรและโครงสร้างพื้นฐานเฉพาะทาง แต่ต้องพิจารณาภารกิจของเครื่องปฏิกรณ์วิจัย เครื่องเร่งอนุภาค และเครื่องปฏิกรณ์ผลิตไฟฟ้าแยกจากกัน [28]
ตัวอย่างที่แสดงความเป็นไปได้คือ Bruce Power ในแคนาดา ซึ่งติดตั้งระบบผลิตไอโซโทปเฉพาะ (Isotope Production System) เพื่ออาบรังสีเป้าสำหรับผลิตลูทีเชียม-177 แล้วส่งไปแปรรูป โรงไฟฟ้าทุกแบบจึงไม่ได้มีความสามารถนี้โดยอัตโนมัติ สำหรับไทยต้องประเมินแบบเครื่องปฏิกรณ์ ระบบจัดการเป้า โรงงานแปรรูป มาตรฐานการผลิตยา การขนส่ง และตลาดรองรับ พร้อมเปรียบเทียบกับการผลิตด้วยเครื่องปฏิกรณ์วิจัยหรือเครื่องเร่งอนุภาค โอกาสจะชัดเจนเมื่อมีแผนห่วงโซ่การผลิตที่คุ้มค่าและครบถ้วน [28, 29]
15 อาหารแปรรูปและเกษตรอุตสาหกรรมที่ใช้ความร้อน
ประเทศไทยมีฐานอาหารแปรรูปที่สามารถเพิ่มมูลค่าและพัฒนากระบวนการผลิตได้อยู่แล้ว กิจกรรม เช่น การทำน้ำร้อน ผลิตไอน้ำ และอบแห้ง ใช้ทั้งไฟฟ้าและความร้อน หากโรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์เป็นส่วนหนึ่งของระบบไฟฟ้าคาร์บอนต่ำ ย่อมเพิ่มทางเลือกในการใช้ไฟฟ้าหรือปั๊มความร้อนทดแทนเชื้อเพลิงบางส่วน ส่วนการรับความร้อนจากโรงไฟฟ้าโดยตรงต้องออกแบบระบบผลิตร่วมไฟฟ้าและความร้อน (Cogeneration) ให้เหมาะกับผู้ใช้ [20, 30, 31]
ความเป็นไปได้ขึ้นกับอุณหภูมิ ปริมาณและความต่อเนื่องของความต้องการ ระยะทาง ต้นทุนระบบส่ง และพลังงานสำรอง งานศึกษาบริบทสหราชอาณาจักรชี้ว่าโรงงานอาหารที่ใช้ความร้อนไม่มากอาจเหมาะกับการใช้ไฟฟ้าผลิตความร้อนมากกว่า ส่วนการรวมผู้ใช้เป็นกลุ่มอาจช่วยให้พิจารณาความร้อนโดยตรงได้ ไทยจึงต้องสำรวจความต้องการจริงและเปรียบเทียบทางเลือกก่อนลงทุน ข้อวิเคราะห์นี้เป็นแนวทางศึกษาการลดคาร์บอนของฐานอาหารเดิม ไม่ใช่ข้อสรุปความคุ้มค่าสำหรับไทย แต่ว่าทั้งนี้ การใช้ไฟฟ้าหรือความร้อนเป็นคนละกระบวนการกับการฉายรังสีอาหาร [31]
การสร้างตลาดต้องเดินคู่กับการพัฒนาความสามารถ
ประโยชน์ต่ออุตสาหกรรมไทยจะชัดเจนขึ้นเมื่อแผนโรงไฟฟ้าเชื่อมกับการพัฒนาผู้ส่งมอบ ตั้งแต่สำรวจความสามารถ ระบุรายการงาน และให้เวลาปรับระบบคุณภาพ เป้าหมายต้องสอดคล้องกับหน้าที่ด้านความปลอดภัย ต้นทุน และกำหนดส่งมอบ ขณะที่สถาบันการศึกษาควรได้รับข้อมูลตำแหน่งงานและช่วงเวลาที่ต้องการบุคลากร เพื่อวางแผนการเรียนและฝึกปฏิบัติ [1, 15]
งานก่อสร้างและโลจิสติกส์อาจเริ่มในช่วงเตรียมโครงการ ส่วนงานตรวจสอบ ซ่อมบำรุง ฝึกอบรม ไซเบอร์ และจัดการกากกัมมันตรังสีมีความต้องการต่อเนื่องระหว่างดำเนินงาน กลุ่มที่ใช้พลังงานและการผลิตไอโซโทปต้องศึกษาตลาด เทคโนโลยี และความคุ้มค่าเฉพาะเพิ่มเติม โรงไฟฟ้าจึงเป็นทั้งผู้ซื้อระยะยาวและโครงการอ้างอิงได้ เมื่อไทยพัฒนาคนและมาตรฐานให้ตรงกับงานจริง
ตารางแสดง ฐานความสามารถและแนวทางต่อยอดของแต่ละกลุ่มอุตสาหกรรม
| กลุ่มอุตสาหกรรม | ฐานเดิมของไทย | แนวทางต่อยอด |
| 1 ก่อสร้างและวัสดุ | ผู้รับเหมา โครงการใหญ่ และวัสดุก่อสร้าง | งานโยธาและระบบสนับสนุน พร้อมยกระดับการตรวจสอบย้อนกลับ |
| 2 เครื่องจักรและชิ้นส่วน | ชิ้นส่วนยานยนต์ เครื่องจักร และผู้รับช่วงผลิต | อะไหล่และชิ้นส่วนที่ผ่านการประเมินวัสดุและกระบวนการผลิต |
| 3 ไฟฟ้าและระบบควบคุม | อุปกรณ์ไฟฟ้า อิเล็กทรอนิกส์ และระบบอัตโนมัติ | ติดตั้ง ทดสอบ และดูแลระบบที่ผ่านเกณฑ์ตามหน้าที่อุปกรณ์ |
| 4 วิศวกรรมและซ่อมบำรุง | งานโรงไฟฟ้า วิศวกรรม ตรวจสอบ และบำรุงรักษา | ตรวจสอบ สอบเทียบ และซ่อมบำรุง โดยฝึกเฉพาะงานเพิ่มเติม |
| 5 รังสีและสิ่งแวดล้อม | สทน. ห้องปฏิบัติการ และมาตรฐานการตรวจวัด | ตรวจวัดและวิเคราะห์ พร้อมขยายขอบข่ายและกำลังรองรับงาน |
| 6 การศึกษาและฝึกอบรม | การศึกษา นิวเคลียร์จุฬาฯ ต่อเนื่องกว่าครึ่งศตวรรษ | หลักสูตรเฉพาะทาง เครื่องจำลอง และการฝึกกับงานจริง |
| 7 ศูนย์ข้อมูลและ AI | ตลาดดิจิทัลและความสนใจลงทุนศูนย์ข้อมูล | แหล่งไฟฟ้าคาร์บอนต่ำ โดยต้องสอดคล้องด้านราคาและเวลาจ่ายไฟ |
| 8 ไฮโดรเจนและเคมีภัณฑ์ | โรงกลั่น ปิโตรเคมี และวิศวกรรมกระบวนการ | ผลิตไฮโดรเจน โดยประเมินต้นทุน เทคโนโลยี และผู้รับซื้อ |
| 9 น้ำอุตสาหกรรมและน้ำจืด | ผู้ให้บริการน้ำอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีเยื่อกรอง | ผลิตน้ำจืดในพื้นที่เหมาะสม โดยประเมินตลาดและสมดุลน้ำ |
| 10 โลจิสติกส์โครงการ | ขนส่งเครื่องจักร ท่าเรือ คลังสินค้า และการขนส่งหลายรูปแบบ | ขนส่ง ยกเคลื่อนย้าย และเก็บรักษา ตามข้อกำหนดผู้ซื้อ |
| 11 หุ่นยนต์และระบบระยะไกล | หุ่นยนต์ตรวจท่อและตรวจสอบโครงสร้างในอุตสาหกรรม | ตรวจสอบและลดการได้รับรังสี โดยทดสอบตามสภาพใช้งานจริง |
| 12 การจัดการกากกัมมันตรังสี | บริการจัดการกากกัมมันตรังสีและบุคลากรของ สทน. | ปรับสภาพ บรรจุ และเก็บรักษา โดยพัฒนาระบบรองรับกากเฉพาะ |
| 13 ไซเบอร์อุตสาหกรรม | บริการไซเบอร์ ระบบควบคุมอุตสาหกรรม และพันธมิตรด้าน OT | ปกป้องระบบดิจิทัล โดยพัฒนาความรู้และกระบวนการเฉพาะงานนิวเคลียร์ |
| 14 ไอโซโทปและสารเภสัชรังสี | งานผลิตไอโซโทปและสารเภสัชรังสีของ สทน. และเครือข่ายโรงพยาบาล | ศึกษาระบบผลิตไอโซโทปเฉพาะ พร้อมตลาดและห่วงโซ่ผลิตภัณฑ์ |
| 15 อาหารและเกษตรอุตสาหกรรม | อุตสาหกรรมอาหารแปรรูปและกระบวนการผลิตที่ใช้ความร้อน | แหล่งไฟฟ้าหรือความร้อนคาร์บอนต่ำ ตามอุณหภูมิ ทำเล และต้นทุน |
เอกสารอ้างอิง
[1] IAEA. Industrial Involvement to Support a National Nuclear Power Programme. Appendix I: Checklists for building local industrial involvement. https://nucleus.iaea.org/sites/neb/Published%20Chunks/m_57e5221a-b374-4635-bbac-87eb3062697b/c_f8f98521-233d-4ccd-9a2a-83d720621cc8__3_0.Html
[2] CH. Karnchang. Company Overview and Company Milestones. https://www.ch-karnchang.co.th/en/about/company-overview
[3] สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน. SUBCON Thailand 2025 และการเชื่อมโยงผู้ผลิตชิ้นส่วนอุตสาหกรรมไทย. https://www.boi.go.th/un/boi_event_detail?language=th&module=news&topic_id=136892
[4] Thailand Board of Investment. Thailand Maps Long-Term Semiconductor Strategy, Pushes Toward Full Value Chain. 2026. https://www.boi.go.th/index.php?_module=news&from_page=press_releases2&language=ko&page=press_releases_detail&topic_id=138400
[5] การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย. ธุรกิจวิศวกรรมและก่อสร้าง และธุรกิจเดินเครื่องและบำรุงรักษาโรงไฟฟ้า. https://www.egatbusiness.com/service.php
[6] สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ. ศูนย์บริการเทคโนโลยีนิวเคลียร์และงานบริการสอบเทียบเครื่องวัดรังสี. https://www.tint.or.th/th/service/ศูนย์บริการเทคโนโลยีนิวเคลียร์/งานบริการสอบเทียบเครื่องวัดรังสี
[7] สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ. การเฝ้าระวังและเตรียมความพร้อม. https://www.oap.go.th/monitoring/
[8] จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. วิศวฯ จุฬาฯ นำองค์ความรู้สู่ SMR โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก. ส่วนประวัติการศึกษานิวเคลียร์. https://www.chula.ac.th/highlight/275104/
[9] คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. ทำไมต้องเรียนวิศวกรรมนิวเคลียร์และรังสี จุฬาฯ. https://www.eng.chula.ac.th/th/62057
[10] Thailand Board of Investment. BOI Rings in 2026 with Seven Data Center Approvals, Bolstering Thailand’s Digital Future. PR8/2569. https://osos.boi.go.th/article_attach/PR8_2569EN.pdf
[11] International Energy Agency. Energy and AI. Chapter Energy supply for AI. 2025. https://www.iea.org/reports/energy-and-ai/energy-supply-for-ai
[12] Industrial Estate Authority of Thailand. WHA Eastern Industrial Estate Map Ta Phut. Industrial profile. https://www.ieat.go.th/en/estates/37
[13] IAEA. Vendor and User Requirements and Responsibilities in Nuclear Cogeneration Projects. Nuclear Energy Series No. NR-T-2.17. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/PUB2064_web.pdf
[14] WHA Utilities and Power. Wastewater Treatment. Reclamation and membrane technology. https://www.wha-up.com/en/utilities/wastewater-treatment
[15] IAEA. Recruitment, Qualification and Training of Personnel for Nuclear Power Plants. Sections on continuing training and job-specific training. https://nucleus.iaea.org/sites/nss-oui/Published%20Collections/m_fde4d85d-85f9-41d0-9d21-b8e4794ce8f8/m_fde4d85d-85f9-41d0-9d21-b8e4794ce8f8__3_0.Html
[16] Emirates Nuclear Energy Company. Maintenance Services and operational supply-chain opportunities at Barakah. https://enec.ae/vendors/vendor-education/potential-opportunities-in-the-project/maintenance-services/
[17] IAEA. Basic Professional Training Course. Module II Radiation Protection in Nuclear Facilities. Chapter Environmental Monitoring. https://gnssn.iaea.org/main/bptc/BPTC%20Module%20Documents/Module02%20Radiation%20protection%20in%20nuclear%20facilities.pdf
[18] IAEA. Procurement Engineering and Supply Chain Guidelines in Support of Operation and Maintenance of Nuclear Facilities. Nuclear Energy Series No. NP-T-3.21. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/Pub1725_web.pdf
[19] IAEA. Equipment Qualification for Nuclear Installations. Specific Safety Guide No. SSG-69. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/P1978_web.pdf
[20] OECD Nuclear Energy Agency. Beyond Electricity The Economics of Nuclear Cogeneration. 2022. https://www.oecd.org/en/publications/beyond-electricity_bed3e52c-en.html
[21] SCGJWD. Corporate Presentation. Project Cargo and Multimodal Transportation Services. https://www.scgjwd.com/uploads/scgjwd_transport.pdf
[22] REPCO NEX. Robotic and Automation Solution. CiBot and industrial inspection robots. https://www.repconexis.com/en/services/376
[23] OECD Nuclear Energy Agency. Supporting the Implementation of Robotics and Remote Systems in the Nuclear Back-End. NEA/RWM/R(2024)3. 2025. https://oecd-nea.org/jcms/pl_109733/supporting-the-implementation-of-robotics-and-remote-systems-in-the-nuclear-back-end?details=true
[24] สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ. ข้อมูลบริการและอัตราค่าบริการจัดการกากกัมมันตรังสี. TINT Data Catalog. https://opendata.tint.or.th/dataset/waste_price
[25] IAEA. Predisposal Management of Radioactive Waste from Nuclear Power Plants and Research Reactors. Specific Safety Guide No. SSG-40. https://nucleus.iaea.org/sites/nss-oui/Published%20Collections/m_07c4e2eb-201e-452d-be87-ad6c2fd082b0/m_07c4e2eb-201e-452d-be87-ad6c2fd082b0__25_0.Html
[26] PTT Digital. ข้อมูลพันธมิตร Yokogawa และบริการความมั่นคงปลอดภัยสำหรับระบบ OT. https://www.pttdigitalconnect.com/About/
[27] IAEA. Computer Security of Instrumentation and Control Systems at Nuclear Facilities. Nuclear Security Series No. 33-T. https://nucleus.iaea.org/sites/nss-oui/Published%20Collections/m_4b5cb38e-97da-4734-a7fc-1cc853c5f19a/m_4b5cb38e-97da-4734-a7fc-1cc853c5f19a__8_0.Html
[28] สทน. (2564). ผลการประเมินความคุ้มค่าของโครงการผลิตและให้บริการสารเภสัชรังสี ปีงบประมาณ 2564. ใช้อ้างอิงฐานงานเดิม. https://opdc.prd.go.th/th/file/get/file/202509222bac7249a00970e7e549c7a6a55234e5133643.pdf
[29] Bruce Power. Lutetium-177. ข้อมูลระบบผลิตไอโซโทปเฉพาะ การอาบรังสีเป้า และการส่งต่อเพื่อแปรรูป. https://www.brucepower.com/isotopes-and-medical-innovation/lutetium-177/
[30] สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน. Food for the Future. ฐานอุตสาหกรรมอาหารแปรรูปและแนวทางเพิ่มมูลค่า. https://smart-visa.boi.go.th/smart/pages/food-for-the-future.html
[31] Peakman, A. and Merk, B. (2019). The Role of Nuclear Power in Meeting Current and Future Industrial Process Heat Demands. Energies, 12(19), 3664. https://doi.org/10.3390/en12193664
ใส่ความเห็น